మనిషి భగవంతుని దర్శించుకోవాలంటే ఎత్తైన గోపురాలు, బంగారు కలశాలు, మిరుమిట్లు గొలిపే కాంతులు, గంటానాదాలు, విస్తృతమైన పూజా విధులు తప్పనిసరి అని చాలామంది నమ్ముతారు. దేవాలయాలను మాత్రమే దైవానికి ఏకైక నిలయాలుగా భావించి, వాటిని దర్శించడం కోసం వేల మైళ్ళు ప్రయాణించే భక్తులు ఈ నాటికీ కోకొల్లలు. కానీ నిజంగా దైవం కేవలం రాతి విగ్రహాలలోనే బంధీ అయి ఉంటాడా? లేక ప్రతి మనిషి హృదయంలోనే నివసిస్తాడా? ఈ ప్రాథమిక ప్రశ్నకు సమాధానం వెతికితే, తెలుగు నేల మీద వెలసిన వేమన, అన్నమయ్య, పోతన వంటి మహాకవుల వాక్కులు, భక్తి తత్వాలు ఒక్కటే స్పష్టంగా చెబుతాయి బాహ్య దేవాలయాల కంటే మనిషి మనసులే నిజమైన పవిత్ర క్షేత్రాలు.వేమన మహాకవి ఎప్పుడో శతాబ్దాల క్రితమే నిష్కర్షగా చెప్పారు, రాతి కొట్టి దేవుని రాతిలో చేసి, పూజ చేయు వాడు మూఢుడోయి అని. ఈ మాటలు ఈనాటి ఆధునిక సమాజానికి కూడా ఎంతో కనువిప్పు కలిగిస్తాయి. దేవుడు కేవలం నిస్తేజమైన రాయిలో లేడు, చైతన్యవంతమైన మనిషిలోనే ఉన్నాడు అనేది వేమన తాత్పర్యం. దేవాలయం అనేది భక్తిని అలవర్చుకోవడానికి ఒక ప్రాథమిక సాధనం మాత్రమే అది అంతిమ గమ్యం కానే కాదు. ఆలయ గోడలు, ఆకాశాన్నంటే శిఖరాలు, అద్భుత శిల్పాలు మనిషిని భగవంతుని వైపు నడిపించే మైలురాళ్ళు కావచ్చు, కానీ ప్రయాణపు చివరి మజిలీ మాత్రం మనిషి అంతరంగంలోనే ఉంటుంది. ఎంతటి కళాత్మకమైన, కోట్లాది రూపాయల వ్యయంతో నిర్మించిన పురాతనమైన ఆలయమైనా, అందులో అడుగుపెట్టి పూజలు చేసే మనిషి మనసు కుళ్ళుతో, కల్మషంతో నిండి ఉంటే ఆ పూజలన్నీ ముమ్మాటికీ వ్యర్థమే అవుతాయి.తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల కీర్తనలలో కూడా ఇదే ఉదాత్తమైన భావన పలుమార్లు ప్రతిధ్వనిస్తుంది. శ్రీవేంకటేశ్వరుని నిత్యం కొలిచే పరమ భక్తుడైన ఆయన, బాహ్య పూజల కంటే అంతర్ముఖమైన భక్తినే అత్యంత గొప్పగా చాటారు. మనసు నిర్మలంగా లేకుండా చేసే షోడశోపచార పూజలు, సమర్పించే నైవేద్యాలు, వెలిగించే హారతులు దేవుడిని ఎంతమాత్రం మెప్పించలేవని ఆయన కీర్తనలు ఘోషిస్తాయి. భక్తి అనేది ప్రదర్శించుకునే ఆడంబరం కాదు, అది అంతరంగ శుద్ధికి సంబంధించిన నిగూఢ ప్రక్రియ.
మనసు అనేది మనిషి ఆలోచనలు, భావోద్వేగాలు, జీవన నిర్ణయాలు రూపుదిద్దుకునే ఒక అద్భుత స్థానం. ఒక మనిషి నిత్యం ఎన్నో పూజలు, వ్రతాలు చేసినా, అతని మనసులో ఇతరుల పట్ల అసూయ, ద్వేషం, స్వార్థం నిండి ఉంటే ఆ బాహ్య ప్రయాసలన్నీ నిష్ఫలమే. దీనికి పూర్తి భిన్నంగా, ఏనాడూ పెద్ద పెద్ద గుడులకు వెళ్ళకపోయినా, ప్రతిరోజూ నిస్వార్థంగా ఇతరులకు సహాయం చేసే వ్యక్తి, తోటి జీవుల పట్ల దయతో, కరుణతో జీవించే వ్యక్తి నిజమైన భక్తుడు అవుతాడు. ఎందుకంటే అతని స్వచ్ఛమైన మనసే ఒక దివ్య ఆలయం అయిపోయింది. అందులో దైవత్వం సహజంగా, అప్రయత్నంగా నివసిస్తుంది.మహాత్మా గాంధీ చెప్పినట్టు, దేవుడు లేని చోటు లేదు, కానీ మనం ఆయనను వెతికే విధానమే తప్పు. మనం ఆలయాల గోపురాల్లో, బంగారు ప్రాకారాల్లో దేవుడిని వెతుకుతూ, మన పక్కనే నిస్సహాయ స్థితిలో ఉన్న పేదవాడిలో, బాధితుడిలో, ఆకలితో అలమటించే అనాథలో ఉన్న సజీవ దైవత్వాన్ని పూర్తిగా విస్మరిస్తున్నాం. నిజమైన పూజ అంటే కేవలం హారతులు ఇవ్వడం కాదు, ఆకలిగొన్నవారికి అన్నం పెట్టడం, దుఃఖితులకు ఓదార్పు ఇవ్వడం, అవసరంలో ఉన్నవారికి చేయూతనివ్వడం. ఇది చేయని వ్యక్తి ఎన్ని వందల దేవాలయాలు తిరిగినా అతని ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణం అసంపూర్ణంగానే మిగిలిపోతుంది.ఇక్కడ ఒక ముఖ్యాంశాన్ని స్పష్టం చేసుకోవాలి దేవాలయాల ఉనికిని తిరస్కరించడం లేదా వాటిని తక్కువ చేసి మాట్లాడటం ఈ వ్యాసం ఉద్దేశం కాదు. దేవాలయాలు మన సంస్కృతికి, సనాతన సంప్రదాయానికి, సమాజ ఐక్యతకు నిలువెత్తు వేదికలు. అవి భక్తులందరినీ ఒక చోట చేర్చి, ఉమ్మడి విశ్వాసంతో ముడిపెట్టే అత్యంత పవిత్ర సామాజిక స్థలాలు. కానీ కాలక్రమేణా కొందరు వ్యక్తులు దేవాలయాన్నే అంతిమ లక్ష్యంగా భావించి, దానిలోని బాహ్య ఆడంబరాలకే, ఆచారాలకే మితిమీరిన ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు.
హుండీలో వేసే కానుకల మొత్తాన్ని బట్టి భక్తి తీవ్రతను, అంతస్థును కొలిచే ధోరణి నేడు పెరిగిపోతోంది. ఒకరితో ఒకరు పోటీపడి డాంబికంగా విఐపి పూజలు చేసే సంస్కృతి పెరిగిపోతోంది. ఇది వాస్తవ ఆధ్యాత్మికత యొక్క మౌలిక సారాన్ని, ప్రాథమిక ఉద్దేశాన్ని పూర్తిగా కోల్పోయేలా చేస్తోంది. నిజానికి, దేవాలయం అనేది మనసును పవిత్రం చేసుకోడానికి, ప్రశాంతతను పొందడానికి ఏర్పడిన ఒక సాధనం. అక్కడికి వెళ్ళి, కాసేపు ప్రశాంతంగా కూర్చుని, తనలోని అహంకారాన్ని, కల్మషాలను వదిలించుకుని, స్వచ్ఛమైన మనసుతో సమాజంలోకి తిరిగి రావాలి. అలా జరగకుండా, కేవలం యాంత్రికమైన ఆచార వ్యవహారాలకే పరిమితమైతే ఆ ప్రయాణం వ్యర్థం.మనసును పవిత్రం చేసుకోవడం అంటే ప్రతిక్షణం సంసారాన్ని వదిలేసి ధ్యానం చేయడం కాదు. అది మన రోజువారీ జీవితంలో మంచి ఆలోచనలు కలిగి ఉండటం, ఎదుటివారి మనసు నొప్పించని మంచి మాటలు మాట్లాడటం, నిస్వార్థమైన పనులు చేయడం ద్వారా మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది. ఇతరుల పట్ల కరుణ చూపడం, కష్టకాలంలో నిజాయితీగా వ్యవహరించడం, క్షమాగుణం అలవర్చుకోవడం, స్వార్థం లేకుండా జీవించడం ఇవన్నీ మనసును ఒక దివ్య ఆలయంగా మలచే సన్మార్గాలు.
అని శతాబ్దాల క్రితమే బసవేశ్వరుడు చెప్పిన మాటలు ఇక్కడ ప్రతి ఒక్కరూ గుర్తుచేసుకోవాలి. అంటే ప్రతి మనిషి పుట్టుకతోనే తనలోనే ఒక గొప్ప దేవాలయాన్ని కలిగి ఉన్నాడు, దానిని సత్కర్మల ద్వారా గుర్తించి పరిరక్షించుకోవడమే నిజమైన ఆధ్యాత్మిక సాధన.బాహ్య దేవాలయాలు మనకు దైవత్వాన్ని గుర్తుచేసే మార్గదర్శకాలు మాత్రమే, కానీ మన నిర్మలమైన మనసే మన అసలైన అంతిమ గమ్యస్థానం. శతాబ్దాల క్రితమే మన పూర్వీకులు, మహాకవులు చెప్పిన ఈ సత్యాన్ని ఈనాటి ఆధునిక సమాజం మళ్ళీ గుర్తు చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. మనసును పవిత్రం చేసుకుంటే, ప్రతి హృదయమూ ఒక సుందర దేవాలయమే అవుతుంది అక్కడ దైవం శాశ్వతంగా కొలువై ఉంటాడు. మనసు లేని పూజ వ్యర్థం, మనసున్న సేవతో కూడిన జీవితమే నిజమైన దైవపూజ.
డా .సూర్యదేవర రామకృష్ణ ,
Moral Philosopher,
9490754169
