భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందిన దాదాపు ఎనిమిది దశాబ్దాల తరువాత కూడా సామాజిక న్యాయం పూర్తి స్థాయిలో సాధించబడలేదనే వాస్తవాన్ని ఎవరూ కాదనలేరు. రాజ్యాంగం సమానత్వాన్ని హామీ ఇచ్చింది. ప్రజాస్వామ్యం ప్రతి పౌరుడికి సమాన అవకాశాలు కల్పిస్తుందని చెప్పింది. కానీ సామాజిక వాస్తవాలను పరిశీలిస్తే, దేశ జనాభాలో అత్యధిక శాతం ఉన్న వెనుకబడిన వర్గాలు ఇప్పటికీ రాజకీయ అధికారం, పరిపాలన, విధాన నిర్ణయాల్లో తమ జనాభాకు తగిన ప్రాతినిధ్యాన్ని పొందలేకపోతున్నాయి. ముఖ్యంగా బీసీలు ఎన్నికల సమయంలో ప్రతి రాజకీయ పార్టీకి అత్యంత కీలకమైన ఓటు బ్యాంక్గా కనిపిస్తారు. వారి శ్రమను కొనియాడుతారు. వారి సంఖ్యను ప్రస్తావిస్తారు. సామాజిక న్యాయం పేరుతో అనేక హామీలు ఇస్తారు. కానీ అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత అదే బీసీలను మరచిపోవడం భారత రాజకీయాల్లో కొనసాగుతున్న విషాదకరమైన సంప్రదాయంగా మారింది.
దేశ రాజకీయ చరిత్రను పరిశీలిస్తే కాంగ్రెస్, బీజేపీ, ప్రాంతీయ పార్టీలు, కమ్యూనిస్టు పార్టీలు అన్నీ వివిధ కాలాల్లో అధికారంలోకి వచ్చాయి. సిద్ధాంతాలు మారాయి. నినాదాలు మారాయి. నాయకులు మారారు. కానీ బీసీల రాజకీయ సాధికారత విషయంలో మాత్రం పెద్దగా మార్పు కనిపించలేదు. ముఖ్యమంత్రి పదవులు, పార్టీ అధ్యక్ష పదవులు, కీలక మంత్రిత్వ శాఖలు, విధాన నిర్ణయాల్లో బీసీలకు జనాభా దామాషా ప్రకారం అవకాశాలు కల్పించిన సందర్భాలు చాలా అరుదుగా కనిపిస్తాయి. బీసీల ఓట్లతో అధికారంలోకి వచ్చిన ప్రభుత్వాలు కూడా అధికార భాగస్వామ్యంలో బీసీలను సమాన భాగస్వాములుగా చూడకపోవడం తీవ్రమైన రాజకీయ వైరుధ్యం.
ఈ నేపథ్యంలో కులగణన ప్రశ్న మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ఏ సమాజానికైనా ప్రణాళికాబద్ధమైన అభివృద్ధి కోసం సరైన గణాంకాలు అవసరం. జనాభా ఎంత? వారి సామాజిక, విద్యా, ఆర్థిక స్థితి ఏమిటి? ప్రభుత్వ పథకాల వల్ల ఎంత ప్రయోజనం పొందుతున్నారు? వంటి ప్రశ్నలకు సమాధానం లేకుండా సామాజిక న్యాయం అమలు కావడం అసాధ్యం. అందుకే కులగణన అనేది కేవలం లెక్కల ప్రక్రియ కాదు. అది సామాజిక న్యాయానికి పునాది. కానీ ఈ అంశాన్ని దశాబ్దాలుగా రాజకీయ పార్టీలు ఎన్నికల హామీగా ఉపయోగించుకున్నప్పటికీ, అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత అమలులో వెనుకడుగు వేస్తూ వచ్చాయి. కులగణన ఫలితాలు వెలుగులోకి వస్తే అధికార నిర్మాణంలో ఉన్న అసమానతలు బయటపడతాయనే భయమే దీనికి ప్రధాన కారణమని అనేక సామాజిక ఉద్యమకారులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.
బీసీలు దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముక. వ్యవసాయం, చేతివృత్తులు, సేవారంగం, చిన్నతరహా వ్యాపారాలు, ఉత్పత్తి రంగాలు, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ అన్నింటికీ బీసీలే ప్రధాన ఆధారం. దేశ సంపద సృష్టిలో వారి పాత్ర అపారమైనది. కానీ అధికార నిర్మాణంలో మాత్రం వారి వాటా చాలా స్వల్పం. ఓటు వేయాల్సినప్పుడు బీసీలు గుర్తుకు వస్తారు. గెలిచిన తరువాత నిర్ణయాధికారం మాత్రం కొద్దిమంది చేతుల్లోనే కేంద్రీకృతమవుతుంది. ఈ పరిస్థితి ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తికి విరుద్ధం.
బీసీల రాజకీయ వెనుకబాటుతనానికి కేవలం ఒకే పార్టీని బాధ్యురాలిగా చూడలేం. కాంగ్రెస్, బీజేపీ, బీఆర్ఎస్, టీడీపీ, సీపీఐ, సీపీఎం, ఎంఐఎం వంటి వివిధ రాజకీయ శక్తులు వేర్వేరు సందర్భాల్లో బీసీల మద్దతును పొందాయి. కానీ బీసీల రాజకీయ సాధికారతను వ్యవస్థాగతంగా అమలు చేసిన దాఖలాలు చాలా పరిమితంగా ఉన్నాయి. రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం అనేది కేవలం కొంతమంది వ్యక్తులకు పదవులు ఇవ్వడం కాదు. అది నిర్ణయాధికారంలో సమాన భాగస్వామ్యాన్ని కల్పించడం. పార్టీ నిర్మాణం నుంచి ప్రభుత్వ నిర్మాణం వరకు ప్రతి స్థాయిలో జనాభా నిష్పత్తికి అనుగుణంగా అవకాశాలు కల్పించడమే నిజమైన సామాజిక న్యాయం.
భారతదేశ సామాజిక నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకోకుండా కేవలం ఆర్థిక వైరుధ్యాలనే విశ్లేషించడం సరిపోదు. వర్గపోరాట సిద్ధాంతం భారత సమాజంలోని కొన్ని వాస్తవాలను వివరిస్తుంది. కానీ భారతీయ సమాజం కుల నిర్మాణంపై ఆధారపడి ఉందనే వాస్తవాన్ని విస్మరించలేం. భూస్వామి–కార్మికుడు, పెట్టుబడిదారు–కూలీ మధ్య ఉన్న వైరుధ్యాలు ఎంత ముఖ్యమో, కుల ఆధిపత్యం–సామాజిక అణచివేత మధ్య ఉన్న వైరుధ్యాలు కూడా అంతే ముఖ్యమైనవి. ఈ రెండింటినీ సమగ్రంగా అర్థం చేసుకున్నప్పుడే భారత సమాజంలోని అసమానతల అసలు రూపం కనిపిస్తుంది.కమ్యూనిస్టు ఉద్యమాలు దశాబ్దాలుగా ఆర్థిక అసమానతలను ప్రధానంగా ప్రస్తావించాయి. కానీ భారతీయ సమాజంలో కులవ్యవస్థ సృష్టించిన చారిత్రక అసమానతలకు తగిన ప్రాధాన్యం ఇవ్వలేదనే విమర్శ చాలాకాలంగా వినిపిస్తోంది. బీసీలు, ఎస్సీలు, ఎస్టీలు ఎదుర్కొంటున్న సామాజిక వివక్షను వర్గ విశ్లేషణతో మాత్రమే పూర్తిగా అర్థం చేసుకోవడం సాధ్యం కాదు. సామాజిక వైరుధ్యాలను విస్మరించినప్పుడు సామాజిక న్యాయ ఉద్యమాలను కూడా సరైన కోణంలో చూడలేకపోయే పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. అందుకే కొన్నిసార్లు బీసీల హక్కుల ఉద్యమాలను “కుల ఉద్యమాలు”గా కొట్టిపారేసే ధోరణి కనిపిస్తుంది. కానీ సామాజికంగా అణచివేయబడిన వర్గాలు తమ హక్కుల కోసం చేసే పోరాటం ప్రజాస్వామ్య హక్కుల సాధనలో భాగమే.
బీసీలలో అనేక కులాలు ఉన్నాయి. ప్రతి కులానికి తనదైన చరిత్ర, జీవన విధానం, సమస్యలు ఉన్నాయి. ఈ భిన్నత్వాన్ని విభేదాలుగా కాకుండా వైవిధ్యంగా చూడాలి. బీసీల మధ్య ఉండే వైరుధ్యాలు శాశ్వత శత్రుత్వాలు కావు. అవి చర్చల ద్వారా, అవగాహన ద్వారా పరిష్కరించగలిగే మిత్ర వైరుధ్యాలు. ఇదే విషయం ఎస్సీ, ఎస్టీ, మైనారిటీ వర్గాలకు కూడా వర్తిస్తుంది. మైనారిటీలలో కూడా అంతర్గత సామాజిక అంతరాలు ఉన్నాయి. ఆదివాసీ సమాజంలో కూడా వివిధ వర్గాలు ఉన్నాయి. ఈ అంతర్గత భేదాలను పరస్పర విభజనకు కాకుండా ఐక్యతకు దారితీసే విధంగా పరిష్కరించుకోవాలి.
దేశ జనాభాలో బీసీలు, ఎస్సీలు, ఎస్టీలు, మైనారిటీలు కలిసి అత్యధిక శాతం ఉన్న సామాజిక శక్తి. ఈ వర్గాల మధ్య పరస్పర విశ్వాసం, పరస్పర గౌరవం, ఉమ్మడి రాజకీయ అవగాహన పెరిగితే భారత ప్రజాస్వామ్య స్వరూపంలో గణనీయమైన మార్పు రావచ్చు. ఈ ఐక్యత ఎవరికీ వ్యతిరేకంగా కాదు. సామాజిక న్యాయం, సమాన అవకాశాలు, ప్రజాస్వామ్య భాగస్వామ్యం కోసం జరిగే రాజ్యాంగబద్ధమైన ప్రయాణం.
అగ్రవర్ణాల్లో కూడా అంతర్గత వైరుధ్యాలు ఉంటాయి. ఆర్థిక పోటీలు ఉంటాయి. రాజకీయ విభేదాలు ఉంటాయి. అయినప్పటికీ అధికార నిర్మాణం విషయంలో వారు ఉమ్మడి ప్రయోజనాలను కాపాడుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు. అదే సమయంలో బీసీల మధ్య చిన్నచిన్న భేదాలను పెద్దవిగా చూపించి ఐక్యతను బలహీనపరిచే ప్రయత్నాలు జరుగుతుంటాయి. అందువల్ల బీసీ ఉద్యమం ప్రధాన వైరుధ్యం ఏమిటి, ఉప వైరుధ్యాలు ఏమిటి అనే విషయాన్ని స్పష్టంగా గుర్తించాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రధాన లక్ష్యం సామాజిక న్యాయం, రాజకీయ సాధికారత అయితే చిన్నచిన్న విభేదాలను సంభాషణ ద్వారా పరిష్కరించుకోవాలి.
ఈ సందర్భంలో మహాత్మా జ్యోతిరావు ఫూలే ఆలోచనలు అత్యంత ప్రాసంగికంగా కనిపిస్తాయి. దాదాపు రెండు శతాబ్దాల క్రితమే భారత సమాజంలోని కుల ఆధిపత్యాన్ని ఆయన విశ్లేషించారు. శూద్రులు, అతిశూద్రుల విద్య, స్వాభిమానం, సామాజిక విముక్తి కోసం జీవితాన్ని అంకితం చేశారు. స్త్రీ విద్య, సామాజిక సమానత్వం, కుల వివక్ష నిర్మూలన కోసం ఆయన చేసిన కృషి భారత సామాజిక చరిత్రలో చిరస్మరణీయం. అందుకే డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ఫూలే, గాడ్గే బాబాను తన గురువుగా గౌరవించారు. అంబేద్కర్ రాజ్యాంగ రూపకర్తగా సామాజిక న్యాయానికి చట్టబద్ధమైన పునాది వేశారు. ఫూలే చూపిన దారిని అంబేద్కర్ రాజ్యాంగ వ్యవస్థతో మరింత బలపరిచారు.
అయితే ఫూలే ఆలోచనలు సమాజంలో విస్తృతంగా వ్యాపించాల్సినంతగా వ్యాపించలేదనే విమర్శ ఉంది. బీసీలలో కూడా ఆయన భావజాలంపై లోతైన అధ్యయనం అవసరం. ఫూలే, అంబేద్కర్, పెరియార్ వంటి సామాజిక సంస్కర్తల ఆలోచనలను అధ్యయనం చేయడం ద్వారా సామాజిక అసమానతల మూలాలను మరింత స్పష్టంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు. వ్యక్తి పూజ కంటే భావజాల బలమే ఉద్యమాలకు దీర్ఘకాలిక దిశను ఇస్తుంది.
బీసీ ఉద్యమం కేవలం ఎన్నికల రాజకీయాలకే పరిమితం కాకూడదు. విద్య, ఉపాధి, ఆర్థిక స్వావలంబన, సామాజిక గౌరవం, సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం వంటి అన్ని రంగాల్లో సమగ్ర చైతన్యం పెరగాలి. బీసీ విద్యావంతులు పరిశోధన చేయాలి. చరిత్రను వెలికితీయాలి. బీసీ మహనీయుల సేవలను కొత్త తరానికి పరిచయం చేయాలి. సామాజిక అధ్యయన కేంద్రాలు, చర్చా వేదికలు, సాహిత్య ఉద్యమాలు, మేధో చర్చలు విస్తరించాలి. భావజాలం బలపడినప్పుడే ఉద్యమం కూడా బలపడుతుంది.అంటరానితనం, సామాజిక అవమానాలు, కుల వివక్షను ప్రత్యక్షంగా అనుభవించని వారికి వాటి తీవ్రత పూర్తిగా అర్థం కావడం కష్టం. అందువల్ల సామాజిక న్యాయం గురించి చర్చించేటప్పుడు బాధిత వర్గాల అనుభవాలను గౌరవించాలి. వారి స్వరాన్ని వినాలి. వారి రాజకీయ ఆకాంక్షలను ప్రజాస్వామ్య చర్చలో భాగం చేయాలి. బీసీల హక్కుల కోసం జరిగే ఉద్యమాలను కేవలం సంకుచిత కుల రాజకీయాలుగా చిత్రీకరించడం సమస్య పరిష్కారానికి దోహదం చేయదు. సమాన అవకాశాల కోసం జరిగే పోరాటాన్ని రాజ్యాంగ విలువల కోణంలో చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.
బీసీల చైతన్యం కేవలం బీసీల కోసమే కాకుండా మొత్తం సమాజ అభివృద్ధి కోసం ఉండాలి. సమానత్వం ఉన్న సమాజంలోనే ప్రజాస్వామ్యం బలపడుతుంది. ప్రతి వర్గానికి న్యాయం జరిగినప్పుడే దేశం నిజమైన అర్థంలో అభివృద్ధి చెందుతుంది. బీసీలు రాజకీయంగా, సామాజికంగా, విద్యాపరంగా బలపడితే అది ఒక్క వర్గానికే కాదు, దేశ ప్రజాస్వామ్యానికే బలం చేకూరుస్తుంది.
అందువల్ల బీసీ ఉద్యమం ప్రధానంగా స్వాభిమానం, ఐక్యత, సామాజిక న్యాయం, రాజ్యాంగబద్ధ హక్కుల సాధన, భావజాల వికాసం అనే ఐదు పునాదులపై నిర్మించబడాలి. ఓటు వేసే శక్తిగా మాత్రమే కాకుండా విధానాలను నిర్ణయించే శక్తిగా ఎదగాలి. అధికారాన్ని నిర్ణయించే స్థితి నుంచి అధికారంలో సమాన భాగస్వామ్యం సాధించే స్థాయికి చేరుకోవాలి. కులగణన వంటి అంశాలను ప్రజాస్వామ్య చర్చలో ముందుకు తీసుకురావాలి. రాజకీయ పార్టీలను ప్రశ్నించాలి. హామీల అమలును డిమాండ్ చేయాలి. నాయకత్వాన్ని కోరుకోవడమే కాదు, నాయకత్వాన్ని నిర్మించుకోవాలి.
భారత ప్రజాస్వామ్యం మరింత సమగ్రంగా, సమానత్వంతో ముందుకు సాగాలంటే బీసీలు, ఎస్సీలు, ఎస్టీలు, మైనారిటీలు, అలాగే సామాజిక న్యాయాన్ని విశ్వసించే ప్రతి ప్రగతిశీల శక్తి పరస్పర గౌరవంతో కలిసి పనిచేయాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రజాస్వామ్యంలో శాశ్వత శత్రువులు ఉండరు; శాశ్వత విలువలు మాత్రమే ఉంటాయి. ఆ విలువల్లో సామాజిక న్యాయం, సమానత్వం, స్వాభిమానం, రాజ్యాంగబద్ధ హక్కులు అత్యంత ముఖ్యమైనవి.
ఈ లక్ష్యాలను సాధించడానికి బీసీ సమాజం తనలోని చిన్నచిన్న భేదాలను అధిగమించి, భావజాలపరంగా బలపడుతూ, విద్య, సంఘటిత శక్తి, రాజకీయ చైతన్యాన్ని పెంపొందించుకుంటూ ముందుకు సాగాలి. అప్పుడు మాత్రమే ఓటు బ్యాంక్గా కాకుండా దేశ భవిష్యత్తును నిర్ణయించే ప్రజాస్వామ్య శక్తిగా బీసీలు నిలుస్తారు. అదే సామాజిక న్యాయానికి, అదే రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికి, అదే భారత ప్రజాస్వామ్యానికి నిజమైన విజయంగా నిలుస్తుంది.
మన్నారం నాగరాజు
సామాజిక రాజకీయ విశ్లేషకులు.
