*సామాజిక న్యాయం అంటే ప్రసంగాలా?… లేక రాజకీయ ప్రాతినిధ్యమా?*
తెలంగాణ రాజకీయాల్లో బీసీల రాజకీయ సాధికారత మరోసారి కేంద్ర చర్చగా మారింది. ప్రతి ఎన్నికల సమయంలో బీసీలు రాజకీయ పార్టీలకు అత్యంత కీలకమైన సామాజిక వర్గంగా కనిపిస్తారు. వారి జనాభా గురించి మాట్లాడతారు. వారి శ్రమను కొనియాడతారు. సామాజిక న్యాయం, సమాన అవకాశాలు, రాజకీయ భాగస్వామ్యం వంటి నినాదాలతో వారి మద్దతు కోరుతారు. కానీ ఎన్నికలు ముగిసి అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత అదే బీసీలకు నిర్ణయాత్మక స్థానాలు, అధికారంలో తగిన ప్రాతినిధ్యం, ఎన్నికల సమయంలో ఇచ్చిన హామీల అమలు వంటి అంశాల్లో ఎందుకు వెనుకంజ వేస్తున్నారనే ప్రశ్న మళ్లీ బలంగా వినిపిస్తోంది. ప్రస్తుతం తెలంగాణలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వాన్ని ఉద్దేశించి వినిపిస్తున్న ప్రధాన విమర్శ కూడా ఇదే.
తెలంగాణ అసెంబ్లీ ఎన్నికల సందర్భంగా కాంగ్రెస్ పార్టీ కామారెడ్డిలో ప్రకటించిన బీసీ డిక్లరేషన్ అప్పట్లో రాష్ట్ర రాజకీయాల్లో విశేష ప్రాధాన్యం పొందింది. బీసీల ఆర్థిక, సామాజిక, విద్యా, రాజకీయ సాధికారత కోసం అనేక హామీలు అందులో చోటు చేసుకున్నాయి. సంప్రదాయ వృత్తులకు ప్రోత్సాహం, స్వయం ఉపాధి అవకాశాల విస్తరణ, బీసీ విద్యార్థులకు మెరుగైన విద్యా సదుపాయాలు, ప్రత్యేక సంక్షేమ కార్యక్రమాలు, పెద్దఎత్తున నిధుల కేటాయింపు, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యానికి ప్రాధాన్యం వంటి అంశాలను కాంగ్రెస్ ప్రముఖంగా ప్రస్తావించింది. ఆ కార్యక్రమంలో పార్టీ జాతీయ నాయకత్వం పాల్గొనడం వల్ల ఆ హామీలకు మరింత విశ్వసనీయత ఏర్పడింది. దశాబ్దాలుగా రాజకీయంగా తగిన గుర్తింపు కోసం ఎదురుచూస్తున్న బీసీ సమాజంలో ఈ ప్రకటన ఆశలను పెంచింది.
ఆ సమయంలో సామాజిక న్యాయం కోసం నిరంతరం గళమెత్తిన ప్రముఖ సామాజిక శాస్త్రవేత్త కంచ ఐలయ్య కాంగ్రెస్కు బహిరంగ మద్దతు ప్రకటించడం కూడా రాజకీయంగా ప్రభావం చూపిందనే అభిప్రాయం వ్యక్తమైంది. బీసీల హక్కుల కోసం నిరంతరం మాట్లాడిన ఒక మేధావి మద్దతు ఇవ్వడంతో కాంగ్రెస్ అధికారంలోకి వస్తే బీసీలకు రాజకీయంగా, సామాజికంగా, ఆర్థికంగా కొత్త అవకాశాలు లభిస్తాయని చాలామంది విశ్వసించారు. అయితే అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ఆ ఆశలు ఎంతవరకు నెరవేరాయనే ప్రశ్న ఇప్పుడు బీసీ సంఘాలు, ప్రజాసంఘాలు, రాజకీయ పరిశీలకుల మధ్య విస్తృత చర్చకు దారితీసింది.
ప్రజాస్వామ్యంలో ఎన్నికల హామీలు కేవలం ప్రచార సభలకే పరిమితం కావు. అవి అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ప్రభుత్వ విధానాలుగా మారాలి. ఎన్నికల సమయంలో చెప్పిన మాటలు పాలనలో కనిపించాలి. లేకపోతే ప్రజల్లో అనుమానాలు తలెత్తడం సహజం. ప్రస్తుతం బీసీ సమాజం కూడా అదే ప్రశ్నిస్తోంది. కామారెడ్డి బీసీ డిక్లరేషన్లో చేసిన హామీల్లో ఎంతవరకు అమలు జరిగింది? ఎంత నిధులు కేటాయించారు? ఎంత విడుదల చేశారు? ఎంత ఖర్చు చేశారు? ఎన్ని పథకాలు ప్రారంభమయ్యాయి? ఎంతమంది లబ్ధిదారులు ప్రయోజనం పొందారు? వంటి అంశాలపై ప్రభుత్వం స్పష్టమైన వివరాలు వెల్లడించాలని డిమాండ్లు వినిపిస్తున్నాయి.సామాజిక న్యాయం అంటే కేవలం సంక్షేమ పథకాలు ప్రకటించడం మాత్రమే కాదు. రాజకీయ అధికారంలో సముచిత భాగస్వామ్యం కల్పించడం కూడా అంతే ముఖ్యమైన అంశం. బీసీలు రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద సామాజిక వర్గాల్లో ఒకటిగా అన్ని రాజకీయ పార్టీలు అంగీకరిస్తున్నప్పటికీ, రాష్ట్ర అత్యున్నత రాజకీయ పదవుల్లో వారి ప్రాతినిధ్యం ఎందుకు కనిపించడం లేదనే ప్రశ్న చాలా కాలంగా కొనసాగుతోంది.
ముఖ్యమంత్రి పదవి విషయంలోనే కాదు, కనీసం ఉపముఖ్యమంత్రి పదవి వంటి కీలక స్థానాల్లో కూడా బీసీలకు అవకాశం ఎందుకు కల్పించడం లేదనే చర్చ తరచూ ముందుకు వస్తోంది. సామాజిక న్యాయం అనే నినాదం నిజంగా అమలవ్వాలంటే నిర్ణయాలు తీసుకునే స్థానాల్లో కూడా బీసీల భాగస్వామ్యం పెరగాలని బీసీ సంఘాలు వాదిస్తున్నాయి.దేశవ్యాప్తంగా కాంగ్రెస్ అగ్రనేత రాహుల్ గాంధీ సామాజిక న్యాయం, కుల గణన, వెనుకబడిన వర్గాల హక్కులు, సమాన అవకాశాల గురించి విస్తృతంగా మాట్లాడుతున్నారు. కానీ తెలంగాణలో అదే సిద్ధాంతం రాజకీయ నిర్ణయాల్లో ఎంతవరకు ప్రతిబింబిస్తోందనే ప్రశ్న విమర్శకుల నుంచి వస్తోంది. సామాజిక న్యాయం అంటే కేవలం ప్రసంగాల్లో వినిపించే నినాదం కాదు. అది మంత్రివర్గ కూర్పులో, కీలక నియామకాలలో, పార్టీ నిర్మాణంలో, స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల టికెట్ల పంపిణీలో కూడా కనిపించాలి. అప్పుడు మాత్రమే ప్రజలు ఆ నినాదాలను విశ్వసిస్తారు.
ఈ నేపథ్యంలో కంచ ఐలయ్య పాత్రపై కూడా చర్చ కొనసాగుతోంది. బీసీల సామాజిక హక్కుల కోసం దశాబ్దాలుగా రచనలు చేసిన మేధావిగా ఆయనకు ఉన్న గౌరవం ప్రత్యేకమైనది. అయితే తాను మద్దతు ఇచ్చిన రాజకీయ పార్టీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత కూడా అదే స్థాయిలో ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నిస్తున్నారా? ఎన్నికల హామీల అమలుపై బహిరంగంగా స్పందిస్తున్నారా? అనే ప్రశ్నలు బీసీ సంఘాల నుంచి వినిపిస్తున్నాయి. ఒక మేధావి విలువ అధికారాన్ని ఎంత ధైర్యంగా ప్రశ్నిస్తాడనే దానిపైనే ఆధారపడి ఉంటుందని అనేక మంది అభిప్రాయపడుతున్నారు. అధికారంలో ఉన్నవారిని ప్రశ్నించడం ప్రజాస్వామ్యంలో మేధావుల బాధ్యత అని వారు చెబుతున్నారు.అయితే ఈ ప్రశ్నలను వ్యక్తిగత విమర్శలుగా కాకుండా ప్రజాస్వామ్య చర్చలో భాగంగా చూడాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రజాస్వామ్యంలో రాజకీయ నాయకులు మాత్రమే కాదు, మేధావులు, ప్రజాసంఘాలు, సామాజిక ఉద్యమ నాయకులు కూడా అధికారాన్ని ప్రశ్నించాల్సిన బాధ్యత కలిగి ఉంటారు. అదే ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థకు బలం చేకూరుస్తుంది.
ఇప్పుడు బీసీ సమాజం కోరుతున్నది మరోసారి కొత్త హామీలు కాదు. గతంలో ఇచ్చిన హామీల అమలు. ప్రకటనలు కాదు, ఫలితాలు. ప్రసంగాలు కాదు, నిర్ణయాలు. సంక్షేమ పథకాల ప్రకటనలతో పాటు రాజకీయ అధికారంలో భాగస్వామ్యం కూడా కావాలని వారు స్పష్టంగా చెబుతున్నారు. ముఖ్యమంత్రి, ఉపముఖ్యమంత్రి, కీలక మంత్రిత్వ శాఖలు, కార్పొరేషన్లు, నామినేటెడ్ పదవులు, ప్రభుత్వ సంస్థలు, స్థానిక సంస్థల నాయకత్వం,ప్రతి స్థాయిలో బీసీలకు సముచిత అవకాశాలు కల్పించాలనే డిమాండ్ మరింత బలపడుతోంది.
ప్రస్తుతం తెలంగాణలో స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలపై కూడా రాజకీయ చర్చ సాగుతోంది. ముఖ్యంగా జీహెచ్ఎంసీ ఎన్నికల్లో బీసీలకు జనాభా నిష్పత్తికి అనుగుణంగా అధిక సంఖ్యలో టికెట్లు కేటాయిస్తారా లేదా అన్నది కీలక ప్రశ్నగా మారింది. ఎన్నికల టికెట్ల పంపిణీ ఒక పార్టీ సామాజిక న్యాయంపై ఉన్న నిజమైన నిబద్ధతకు ప్రమాణంగా మారుతుందని రాజకీయ విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. బీసీలను కేవలం ఓటు బ్యాంకుగా కాకుండా భవిష్యత్ నాయకత్వంగా గుర్తిస్తేనే ఆ విశ్వాసం బలపడుతుందని వారు అంటున్నారు.
అయితే ఈ విమర్శలు కాంగ్రెస్కే పరిమితం కావు. గతంలో అధికారంలో ఉన్న ప్రభుత్వాలపై కూడా ఇలాంటి ప్రశ్నలే వచ్చాయి. బీసీల రాజకీయ సాధికారత విషయంలో ఏ ప్రధాన రాజకీయ పార్టీ పూర్తిస్థాయిలో విజయవంతం కాలేదనే అభిప్రాయం కూడా ఉంది. బీసీల పేరుతో ఓట్లు కోరిన ప్రతి పార్టీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత అదే ఉత్సాహంతో రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం కల్పించలేకపోయిందనే విమర్శలు గతంలోనూ వినిపించాయి. అందువల్ల ఈ అంశాన్ని ఒక పార్టీకి అనుకూలంగా లేదా వ్యతిరేకంగా కాకుండా ప్రజాస్వామ్య బాధ్యత కోణంలో చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.
బీసీ సమాజం కూడా గతంతో పోలిస్తే ఎంతో రాజకీయ చైతన్యాన్ని సంపాదించింది. ఒకప్పుడు ఎన్నికల సమయంలో నాయకులు చెప్పిన మాటలను నమ్మి ఓటు వేసే పరిస్థితి ఉండేది. ఇప్పుడు పరిస్థితి పూర్తిగా మారింది. ఏ పార్టీ ఏ హామీ ఇచ్చింది? అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ఎంతవరకు అమలు చేసింది? బడ్జెట్లో ఎంత కేటాయించింది? ఎంత విడుదల చేసింది? ఎంత ఖర్చు చేసింది? రాజకీయ నియామకాల్లో ఎంత ప్రాధాన్యం కల్పించింది? అనే అంశాలను ప్రజలు నిశితంగా పరిశీలిస్తున్నారు.
ప్రజాస్వామ్యంలో ఇది సహజమైన పరిణామమే.అందుకే ప్రస్తుతం బీసీ సంఘాలు ప్రభుత్వం కామారెడ్డి బీసీ డిక్లరేషన్ అమలుపై శ్వేతపత్రం విడుదల చేయాలని కోరుతున్నాయి. ఎన్నికల సమయంలో ఇచ్చిన ప్రతి హామీపై సమగ్ర లెక్కలు వెల్లడించాలని డిమాండ్ చేస్తున్నాయి. పారదర్శకత ఉంటేనే ప్రజల్లో ఉన్న సందేహాలు తొలగుతాయని వారు భావిస్తున్నారు. ప్రభుత్వం కూడా ఈ డిమాండ్ను రాజకీయ విమర్శగా కాకుండా ప్రజల ఆకాంక్షగా స్వీకరించాల్సిన అవసరం ఉంది.సామాజిక న్యాయం అనే భావనకు నిజమైన అర్థం రావాలంటే అది కేవలం సంక్షేమ పథకాలలో మాత్రమే కాకుండా అధికార నిర్మాణంలో కూడా కనిపించాలి. రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం లేకుండా సామాజిక న్యాయం అసంపూర్ణంగానే మిగిలిపోతుంది. ఒక వర్గం జనాభాలో పెద్ద శాతం ఉన్నప్పటికీ అధికార నిర్ణయాల్లో వారి పాత్ర పరిమితంగా ఉంటే అసంతృప్తి పెరగడం సహజం. అందుకే బీసీలకు రాజకీయంగా మరింత అవకాశాలు కల్పించాలని వస్తున్న డిమాండ్లను విస్మరించలేము.
ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రజలే అంతిమ న్యాయనిర్ణేతలు. ఎన్నికల సమయంలో ఇచ్చిన హామీలను వారు గుర్తుంచుకుంటారు. అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత వాటి అమలును కూడా పరిశీలిస్తారు. నేటి ఓటరు గతంతో పోలిస్తే మరింత అవగాహనతో వ్యవహరిస్తున్నాడు. మాటలకన్నా చేతలను, ప్రకటనలకన్నా అమలును, నినాదాలకన్నా ఫలితాలను కొలుస్తున్నాడు. అందుకే రాజకీయ పార్టీలు కూడా ఎన్నికల సమయంలో ఇచ్చే ప్రతి హామీని అమలు చేసే దిశగా కృషి చేయాల్సిన బాధ్యత మరింత పెరిగింది.కాంగ్రెస్ పార్టీ కూడా ప్రస్తుతం ఎదుర్కొంటున్న ప్రశ్నలను అదే కోణంలో చూడాలి. బీసీలు కేవలం సంక్షేమ పథకాలు మాత్రమే కోరుకోవడం లేదు. అధికారంలో భాగస్వామ్యం, నిర్ణయాత్మక పదవుల్లో ప్రాతినిధ్యం, పార్టీ నిర్మాణంలో ప్రాధాన్యం, స్థానిక సంస్థల నుంచి శాసనసభ వరకు సముచిత అవకాశాలు కోరుతున్నారు. ఈ ఆకాంక్షలను నెరవేర్చగలిగితేనే ఎన్నికల సమయంలో చేసిన సామాజిక న్యాయ వాగ్దానాలకు నిజమైన అర్థం వస్తుంది.
చివరికి ఈ చర్చ ఒకే ప్రశ్న చుట్టూ తిరుగుతోంది. ఎన్నికల సమయంలో బీసీల పేరుతో హామీలు ఇచ్చిన ప్రతి రాజకీయ పార్టీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత బీసీల రాజకీయ, సామాజిక, ఆర్థిక సాధికారత కోసం నిజంగా ఎంత చేసింది? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పాల్సింది కేవలం ఒక నాయకుడు, ఒక మేధావి లేదా ఒక పార్టీ మాత్రమే కాదు. బీసీల మద్దతు కోరిన ప్రతి రాజకీయ శక్తి. ప్రజాస్వామ్యంలో చివరికి నిలిచేది నినాదాలు కాదు. ప్రజలకు కనిపించే ఆచరణే. ఎన్నికల సమయంలో చేసిన వాగ్దానాలు పాలనలో ప్రతిబింబించినప్పుడే ప్రజల విశ్వాసం నిలుస్తుంది. లేకపోతే ప్రతి ఎన్నికల ముందు ఇచ్చే హామీలు, ఎన్నికల తర్వాత మరచిపోయే సంప్రదాయంపై విమర్శలు కొనసాగుతూనే ఉంటాయి. బీసీ సమాజం ఇప్పుడు కోరుతున్నది ఇదొక్కటే—ప్రశంసలు కాదు, భాగస్వామ్యం, ప్రకటనలు కాదు, అమలు, మాటలు కాదు, అధికారంలో సముచిత స్థానం. అదే నిజమైన సామాజిక న్యాయం. అదే ప్రజాస్వామ్యానికి అసలు అర్థం.
మన్నారం నాగరాజు
సామాజిక రాజకీయ విశ్లేషకులు.
